Tài khoản 412 theo Thông tư 200/2014/TT-BTC dùng để phản ánh chênh lệch giữa giá trị đánh giá lại của tài sản so với giá trị ghi sổ kế toán. Đây là tài khoản quan trọng trong các trường hợp cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, góp vốn bằng tài sản, sáp nhập, hợp nhất, chia tách doanh nghiệp hoặc khi có yêu cầu thẩm định lại giá trị tài sản theo quy định.
Hạch toán đúng tài khoản 412 giúp đảm bảo minh bạch tài sản, xác định chính xác vốn chủ sở hữu và tránh sai lệch trong báo cáo tài chính.
Khi nào sử dụng tài khoản 412
- Cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước
- Góp vốn bằng tài sản cố định, hàng tồn kho… có đánh giá lại
- Định giá lại tài sản khi hợp nhất, chia tách công ty
- Quyết định của cơ quan có thẩm quyền yêu cầu định giá lại
- Tái định giá tài sản khi chuyển đổi loại hình doanh nghiệp
Cách hạch toán tài khoản 412
- Tăng tài sản do đánh giá lại giá trị cao hơn sổ sách:
- Nợ TK 211/213/152…
- Có TK 412 (chênh lệch tăng)
- Giảm tài sản nếu giá trị đánh giá thấp hơn:
- Nợ TK 412
- Có TK 211/213/152… (chênh lệch giảm)
- Ghi giảm TK 412 khi thanh lý, nhượng bán tài sản đã đánh giá lại:
- Nợ TK 412 (phần chênh lệch đánh giá)
- Có TK 711 hoặc 421 tùy tính chất xử lý
Ví dụ minh họa
Doanh nghiệp cổ phần hóa định giá lại TSCĐ có nguyên giá 2 tỷ, hao mòn 800 triệu. Giá trị thị trường được định giá 1,5 tỷ.
- Giá trị ghi sổ kế toán: 1,2 tỷ
- Chênh lệch tăng: 300 triệu
Ghi nhận:
- Nợ TK 211: 300.000.000
- Có TK 412: 300.000.000
Sau 2 năm, thanh lý tài sản này với giá 1,6 tỷ:
- Ghi giảm TK 412: 300.000.000
- Phần chênh lệch còn lại xử lý theo quy định hiện hành
Trình bày tài khoản 412 trong báo cáo tài chính
TK 412 được trình bày tại phần vốn chủ sở hữu trong bảng cân đối kế toán, ghi rõ:
- Chênh lệch đánh giá lại tài sản tăng hoặc giảm
- Thuyết minh trong phần phụ lục: loại tài sản, lý do đánh giá lại, đơn vị thẩm định giá
Thông tin từ TK 412 giúp người đọc hiểu rõ sự biến động về giá trị tài sản và ảnh hưởng đến cấu trúc vốn của doanh nghiệp.
So sánh tài khoản 412 và tài khoản 411
| Tiêu chí | Tài khoản 412 – Chênh lệch đánh giá lại | Tài khoản 411 – Vốn góp chủ sở hữu |
|---|---|---|
| Bản chất | Phát sinh từ đánh giá lại tài sản | Góp vốn từ cổ đông, nhà đầu tư |
| Tính chất biến động | Có thể tăng/giảm theo định giá | Thường ổn định nếu không thay đổi vốn |
| Trình bày | Phần vốn chủ sở hữu | Phần vốn chủ sở hữu |
Lưu ý khi sử dụng tài khoản 412
- Phải có biên bản đánh giá lại tài sản, chứng thư định giá
- Ghi rõ căn cứ pháp lý: cổ phần hóa, góp vốn, sáp nhập…
- Không ghi nhận chênh lệch do đánh giá lại nội bộ không có thẩm quyền
- Tài sản đánh giá lại phải được sử dụng đúng mục đích, theo dõi riêng
Kết luận
Tài khoản 412 là tài khoản đặc biệt phản ánh sự thay đổi giá trị tài sản doanh nghiệp thông qua đánh giá lại hợp pháp. Việc ghi nhận đúng chênh lệch đánh giá lại tài sản là yêu cầu bắt buộc trong các hoạt động cổ phần hóa, góp vốn bằng hiện vật hoặc sáp nhập công ty. Từ đó, đảm bảo minh bạch vốn chủ sở hữu và tính đúng đắn của báo cáo tài chính.
DVL cung cấp biểu mẫu theo dõi chênh lệch đánh giá tài sản, công cụ quản lý tài sản sau đánh giá lại, kết nối với TK 211 – 421 – 711 – 412 theo chuẩn Thông tư 200 và hỗ trợ lập báo cáo cổ phần hóa chuyên nghiệp.